Cửa hàng trực tuyến:

VẬT TƯ CHĂN NUÔI - VẬT TƯ NGÀNH SỮA

Dinh dưỡng cho bò

Viết bởi: admin Thuộc danh mục: Kiến thức cơ bản về bò sữa Ngày đăng: 2015-09-24 Lượt xem: 477 Bình luận: 0

Ở bò, các chất dinh dưỡng được chia làm các nhóm

Chất dinh dưỡng cung cấp năng lượng

Chất dinh dưỡng  cung cấp đạm

Chất dinh dưỡng cung cấp chất béo

Chất dinh dưỡng cung cấp chất khoáng

Chất dinh dưỡng cung cấp vitamin

Nước uống.

1. Chất dinh dưỡng cung cấp năng lượng

a. Chất xơ

Nhờ  hệ thống vi sinh vật trong dạ cỏ, nên bò có thể tiêu hoá tốt các chất xơ. Các chất xơ được các vi sinh vật dạ cỏ phân giải, tiêu hóa tạo thành các acid béo bay hơi . Các acid béo này được sử dụng để chuyển hóa thành năng lượng cho bò và còn được sử dụng để tổng hợp nên mỡ ( cho cơ thể và cho sữa), đường sữa và protein sữa. Khi khẩu phần của bò thiếu thức ăn thô, tỉ lệ béo trong sữa sẽ giảm thấp. Các  loại thức ăn cung cấp chất xơ  chủ yếu là các loại cỏ , rơm, các loại phụ phẩm nông nghiệp.

b. Chất bột đường

Chất bột đường rất quan trọng trong trao đổi chất và cân bằng năng lượng, chất bột đường cung cấp năng lượng cho bò.  Các chất bột đường chủ yếu là các tinh bột, đường. Các chất  bột đường được các vi sinh vật trong dạ cỏ phân giải thành các đường đơn và được hấp thu để cung cấp năng lượng. Các loại thức ăn  cung cấp chất bột đường chủ yếu là các loại hạt , củ quả, rỉ mật…Cần bổ sung chất bột đường cho bò trong các tháng thiếu thức ăn hoặc bò đẻ, bê đang lớn và nhất là thời kỳ sinh trưởng phát dục. Tuy nhiên cần chú ý là nếu cho ăn quá nhiều các chất bột đường (thức ăn tinh, thức ăn củ quả, rỉ mật ) sẽ làm mất cân bằng hệ thống vi sinh vật dạ cỏ (giửa nhóm vi sinh vật phân giải chất xơ và phân giải chất bột đường), và đặc  biệt gây ra các bệnh về chân, móng ( bệnh bầm tím móng).

c. Chất dinh dưỡng cung cấp đạm (protein)

Chất đạm rất cần thiết cho cơ thể bò. Nó là thành phần chính cấu tạo nên cơ thể, các enzym, các hormone… Nếu thiếu đạm, bò sẽ ngừng tăng trưởng, sụt cân, lông xù, rối loạn các chức năng sinh lý. Bò cái sẽ chậm động dục , dẫn tới không động dục , sức đề kháng đối với bệnh tật kém, dẫn tới tử vong. Bò sữa là loài động vật nhai lại, các vi sinh vật dạ cỏ có thể tổng hợp được các amino acid thiết yếu . Lợi dụng đặc tính này của bò, bên cạnh các nguồn  protein  thực vật người ta có thể sử dụng các loại Nitơ phi protein cung cấp cho bò để tiết kiệm chi phí thức ăn.  

Loại nitơ phi protein phổ biến được sử dụng trong chăn nuôi bò sữa là urê. Người ta có thể bổ sung urê trực tiếp vào khẩu phần nhưng biện pháp này dễ gây ngộ độc. Biện pháp an toàn bổ sung urê là ủ rơm với urê 7 ngày trước khi cho ăn.

dChất dinh dưỡng cung cấp chất béo

Nhu cầu về chất  béo ở bò không cao. Chất béo có thể được sử dụng để cung cấp  năng lượng, đặc biệt là trong giai đọan đầu của kỳ tiết sữa, khi mà năng lượng trong khẩu phần phải cao để cung cấp đầy đủ  cho bò.

e. Chất dinh dưỡng cung cấp chất khoáng

Chất khoáng cần cho việc tạo xương; duy trì sức khỏe, giúp trao đổi chất. Nếu thiếu chất khoáng bò sẽ còi cọc, chậm lớn. Nếu trong giai đoạn nuôi con thiếu khoáng bò sẽ tự tiêu hao khoáng trong cơ thể, sinh ra tình trạng mềm xương và nhiều chứng bệnh khác, đặc biệt là các chứng bại liệt trước và sau khi sinh. Có thể bổ sung khoáng cho bò sữa bằng các loại bột xương, bột sò và các loại premix.  Biện pháp bổ sung có hiệu quả nhất là bổ sung khoáng dưới dạng khối đá liếm.

f. Chất dinh dưỡng cung cấp Vitamin

Tuy nhu cầu Vitamin của bò  thấp  nhưng thiếu nó thì trao đổi chất ngưng trệ và bò không phát triển được. Thường thì bò có thể  bị thiếu các Vitamin A, D, E. Các loại Vitamin khác , thì hệ thống vi sinh vật dạ cỏ có thể tổng hợp  được , đủ cho nhu cầu của bò. Đối với  bê, do hệ thống vi sinh vật dạ cỏ chưa hoàn chỉnh, nên đôi khi cũng cần bổ sung.  Khi bò nuôi nhốt, không được tắm nắng , vận động sẽ bị thiếu vitamin D (thiếu vitamin này sẽ ảnh hưởng xấu  đến sự hấp thu Can xi).

g. Nước uống

Nước giúp vận chuyển các chất dinh dưỡng trong quá trình trao đổi chất. Nước còn giúp điều hòa thân nhiệt, nâng cao sản lượng chăn nuôi. Ngoài ra, nếu bò thiếu nước hiện tượng nhai lại sẽ không xảy ra, cho nên cần thiết cho bò uống đủ nước, tốt nhất là khi nào bò khát nước thì được cung cấp nước uống dễ dàng. Trong khi chăn thả bò nên định giờ cho bò uống nước ở sông, suối, hồ đập….Tuy nhiên , cần phải quan tâm đến vấn đề nhiễm bẩn của các nguồn nước  tự nhiên này ( nhiễm chất độc hoá học, các loại thuốc trừ sâu hay các mầm bệnh ). Tốt nhất là nên cho bò uống nước giếng. Trong điều kiện khí hậu nóng như Việt Nam, cần phải quan tâm đặc biệt đến vấn đề nước uống đủ và sạch. Cung cấp đầy đủ nước uống sạch cho bò sữa là rất quan trọng. Một bò cái cao sản có thể tiêu thụ trên  100 lít nước mỗi ngày. 

2. CÁC LOẠI THỨC ĂN SỬ DỤNG CHO BÒ SỮA

a. Thức ăn thô  

Thức ăn thô xanh

Nguồn thức ăn thô xanh  chủ yếu là cỏ. Ngoài ra người ta còn trồng các loại  cây xanh khác để sử dụng nuôi bò sữa như bắp. Bò là động vật ăn cỏ, vì vậy không một loại  thức ăn nào khác có thể thay thế hoàn toàn được cho cỏ. Bò được chăn thả trên đồng cỏ tốt có thể ăn được 40 - 50 kg cỏ tươi mỗi ngày. Nếu đồng cỏ xấu, bò chỉ ăn được 7-10 kg. Cần phải bổ sung thêm cỏ cắt hoặc rơm tại chuồng để đảm bảo nhu cầu thức ăn thô xanh cho bò  .Một bò cái vắt sữa nặng khoảng 400 kg cần ăn một lượng cỏ hằng ngày là 20 –30 kg cỏ và 2-3 kg rơm. Đây là khẩu phần cơ bản để bò sản xuất 5 kg sữa/ngày. Nếu nguồn cỏ tươi phong phú, có thể cho bò ăn cỏ tự do vào ban ngày và ban đêm có thể rãi thêm rơm để bò ăn dặm. Để tăng lượng chất khô ăn vào, cỏ cắt trước khi cho bò ăn nên phơi héo 1  nắng.  

Thức ăn thô khô  

Thức ăn thô khô phổ biến là  rơm. Rơm là lọai thức ăn phổ biến, kinh tế trong chăn nuôi bò. Tuy nhiên, để tăng hiệu quả sử dụng ,tăng độ tiêu hóa, rơm  cần được xử lý trước khi cho bò ăn. Rơm ủ urê là biện pháp dễ thực hiện . Ngoài rơm người ta còn sử dụng các thân dây đậu phơi khô, cũng có giá trị dinh dưỡng cao.

- Kỹ thuật ủ rơm với urê  theo tỉ lệ 4 %

Bước 1: Chuẩn bị hố ủ. Hố ủ có thể làm bằng gạch xây, bằng cót, lá dừa hoặc vải bạt

Bước 2: Cân 10 kg rơm rải đều vào hố ủ

Bước 3: Cân 400 g urê , hòa tan vào trong 10 lít nước sau đó tưới đều trên rơm

Bước 4:  Giậm nén chặt, nhất là góc hố ủ. Tiếp tục  làm cho đến khi đầy hố ủ

Bước 5: Phủ kín hố ủ bằng nylon hoặc lá dừa

Sau khi ủ 7 ngày lấy ra cho bò ăn, tỷ lệ đạm tăng lên 6-8 %, tỷ lệ tiêu hóa tăng  lên 45-50 %, lượng ăn được tăng lên 7-10 Kg/con/ngày. Khâu quyết định để kỹ thuật này thành công là hố ủ phải kín, nén rơm thật chặt, phủ nylon thật kỹ để không khí không lùa vào, nhằm tạo điều kiện cho vi khuẩn  yếm khí phát triển. Khi mở hố ủ mà có hơi nóng 40-45 oC, rơm có màu vàng nghệ, mùi hơi khai của urê là ủ tốt. Cần làm hố ủ 2 ngăn : mỗi ngăn vừa đủ lượng rơm cho bò ăn trong 7 ngày, ăn 1 ngăn và ủ 1 ngăn luân phiên nhau. Vật liệu làm hố tùy theo địa phương.

​b. Thức ăn  hỗn hợp

Do chất lượng thức ăn thô xanh không thể cung cấp đầy đủ cho nhu cầu dinh dưỡng của  bò sữa , cần phải bổ sung  thức ăn tinh  trong các giai đọan bò mang thai, nuôi con và sản xuất sữa . Nếu bò sản xuất cao hơn 5 kg sữa/ngày, cần bổ sung thêm thức ăn tinh . Tùy theo loại cám hỗn hợp sử dụng mà có thể bổ sung để đáp ứng đủ cho nhu cầu bò.  Mỗi loại cám, nơi sản xuất đều có ghi khuyến cáo khẩu phần thích hợp. 

Người chăn nuôi có quy mô lớn, nên tự trộn thức ăn  hỗn hợp để giảm giá thành. Một ích lợi khác của việc tự trộn thức ăn hỗn hợp là có pha trộn theo những công thức phù hợp với từng giai đoạn tăng trưởng, mang thai, sản xuất sữa của bò. Để có các công thức phù hợp, có thể nhờ các cơ quan nghiên cứu, các trung tâm khuyến nông tư vấn .  Tuy nhiên, cần chú ý việc dự trữ  các thực liệu để có thể ổn định được  thức ăn hỗn hợp ( mùi, vị, loại thực liệu …). Nếu phải thay đổi, phải dự tính trước để thay thế từ từ, không nên thay thế thực liệu quá đột ngột, bò sẽ kém ăn và giảm năng suất.

Một sai lầm khá  phổ biến  ở người chăn nuôi bò sữa hiện nay là pha nước vào thức ăn  (cám hỗn hợp, phụ phế phẩm). Việc này làm giảm phẩm chất thức ăn và làm thất thoát lượng khoáng trong thức ăn. Khi pha nước, các chất khoáng do nặng sẽ lắng xuống và bò có khuynh hướng ăn thức ăn nổi và lơ lửng, làm lãng phí lượng khoáng này và gây nên tình trạng thiếu khoáng ở bò sữa. 

c. Các loại thức ăn củ quả

Các loại  củ quả như khoai lang, khoai tây, cà rốt, bầu, bí … đều có thể sử dụng làm thức ăn cho bò. Thức ăn củ quả giàu dinh dưỡng, mùi thơm ngon, chứa nhiều vitamin, nhiều chất bột đường, nhiều nước. Tuy nhiên , do giá thành cao nên sử dụng cho bò ăn không hiệu quả kinh tế, ngoại trừ trường hợp  giá rẽ và bổ sung khi giai đoạn đầu kỳ vắt sữa. Đặc biệt khi bổ sung khoai mì , khoai tây cần chú ý xử lý (phơi khô) để tránh ngộ độc cho bò sữa

dCác loại thức ăn phụ phế phẩm nông nghiệp

Có nhiều loại phụ phế phẩm nông nghiệp và công nghiệp chế biến  thực phẩm, nước giải khát có thể sử dụng làm thức ăn cho bò sữa như hèm bia, bã trái cây, bã đậu nành, bã mì, rỉ mật, đọt mía (bẻo), thân cây bắp, dây đậu phộng ….

Hèm bia là loại thức ăn  rẻ tiền , giàu đạm thô, nhiều nước, mùi vị thơm ngon , chứa nhiều vitamin nhóm B. Ngoài ra, nó còn chứa nhiều chất gây kích thích ngon miệng ( hiện nay chưa xác định được ).   Người ta có thể thay thế 1 kg thức ăn tinh bằng  4,5 kg hèm bia , nhưng  không nên thay thế hèm bia vượt quá 1/2 1ượng thức ăn tinh trong khẩu phần .  

Bã mì là phụ phẩm của chế biến tinh bột từ khoai mì. Bã mì có chứa nhiều tinh bột, cung cấp nhiều năng lượng cho bò sữa. Người ta có thể thay thế 1 kg thức ăn tinh bằng 6 kg bã mì. Nếu phối hợp cả bã mì và bã đậu nành để thay thế cho thức ăn tinh thì sẽ có hiệu quả tốt hơn. 

Bã đậu nành là phụ phẩm của chế biến sữa đậu nành và đậu hủ. Bã đậu nành có hàm lượng đạm (protein) thô cao, mùi vị thơm ngon, dễ tiêu hóa. Người ta có thể thay thế 1 kg thức ăn tinh bằng 7 kg bã đậu nành. Tuy nhiên, cần lưu ý là không nên cho ăn bã đậu nành với các loại thức ăn chứa nhiều  urê ( rơm ủ urê, urê) vì bã đậu nành có chứa men phân giải urê, làm urê phân giải nhanh chóng tạo thành lượng lớn NH3 sẽ gây ngộ độc cho bò sữa. Tốt nhất khi cho ăn bã đậu nành, nên phân chia thành nhiều bữa.

Xác thơm là phụ phẩm của chế biến thơm đồ hộp. Xác thơm có hàm lượng đường cao , mùi thơm , dễ tiêu hóa. Tuy nhiên, cần lưu ý là khi cho bò ăn nhiều xác  thơm sẽ gây rát lưỡi ( do men Bromelin trong thơm gây phân hủy Protein ) và mất cân đối chất xơ, đạm. Vì vậy, chỉ nên  cho ăn xác thơm hạn chế (dưới 15 kg/bò /ngày ). Có thể ủ  men vào xác thơm 2-3 ngày trước khi cho ăn, xác thơm sẽ mềm, men Bromelin bị phân giải bớt, bò sẽ thích ăn hơn.

Rỉ mật là phụ phẩm của quá trình sản xuất đường. Rỉ đường chứa nhiều  đường, khoáng, kích thích tính ngon miệng và có lợi cho sự hoạt động của hệ vi sinh vật dạ cỏ. Có thể bổ sung rỉ mật đường từ 1-2 kg /bò/ngày.

e. Các chế phẩm sinh học

Việc áp dụng những thành tựu công nghệ sinh học vào chăn nuôi bò sữa đã được thực hiện từ lâu tại các nước chăn nuôi bò sữa phát triển. Bên cạnh các  ứng dụng vào lĩnh vực sinh sản, các ứng dụng trong việc nuôi dưỡng cũng đã được phát triển rộng rãi, đặc biệt là các  chế phẩm giúp bò tiêu hóa tốt thức ăn (tăng tỉ lệ tiêu hóa), giúp bò điều hòa thân nhiệt tốt hơn, giúp tăng năng suất sữa ….

BST ( Bovine Somatotropine) là một chất tiết từ  thùy trước tuyến yên. Kết quả nghiên cứu cho thấy BST có tác dụng lên sự tăng tiết sữa. Chế phẩm này được tổng hợp và sử dụng để kích thích tăng sữa. Hiệu quả có thể làm tăng sữa 15 –20 %. Chế phẩm này được tiêm vào bò ở thời điểm 60 –80 ngày sau khi sinh. Khi được sử lý, bò sẽ ăn nhiều hơn vì vậy để đạt hiệu quả cần phải cung cấp đầy đủ thức ăn .Tuy nhiên, việc sử dụng BST phải làm theo đúng hướng dẫn , vì nó có thể gây hiện tượng  chậm lên giống. Chế phẩm này được sử dụng vì an toàn cho người. 

Tại Israel, người ta đã chứng minh rằng khi bổ sung một số loại nấm men sẽ giúp tăng khả năng chịu đựng  với điều kiện khí hậu nóng, tăng độ ngon miệng,  từ đó giúp tăng sản lượng sữa. Các loại nấm men này có nhiều trong các loại bã men bánh mì, hèm bia, hèm rượu…

Các loại enzym cũng được sử dụng làm tăng quá trình tiêu hoá, tăng quá trình hấp thu các dưỡng chất trong thức ăn , giúp tăng hiệu quả sử dụng thức ăn, hạ giá thành. 

==> Có thể bạn quan tâm: Một số sản phẩm tiêu biểu được nhập khẩu và phân phối bởi Nam Thái: Cỏ khôhạt cỏ giốngbơm tiêm